Home » Bruin vet

Kweek bruin vet en val af!

WikiTeam:

Bruin vetweefsel is gezond, houdt je slank en daardoor ook langer jong. En... je kunt het kweken.

 

Als je lichaamstemperatuur te ver daalt, neemt je lijf volautomatisch maatregelen om de temperatuur omhoog te brengen. Je gaat rillen en deze onwillekeurige spierbewegingen creëren warmte. Sinds kort is duidelijk geworden dat er daarnaast ook nog gespecialiseerde warmte producerende cellen kunnen aanslaan. Deze ‘kachelcellen’ behoren tot een type vet waar je heel blij mee moet zijn: je bruine vet. Cellen met bruin vet zitten stampvol met mitochondriën, de ‘energiecentrales’ van de cel. Maar terwijl gewone mitochondriën energie uit voeding omzetten in adenosinetrifosfaat (ATP), een stof die zorgt voor de verdere verwerking van de energie door het lichaam, zijn de mitochondriën in bruin vet gespecialiseerd in het genereren van warmte. Als je het koud krijgt, stuwen bruine vetcellen zo de lichaamstemperatuur omhoog zonder dat je gaat rillen.

 

Winterslaap

 

Dat vooral dieren die winterslaap houden bruin vet hebben was al bekend. Bij sommige soorten daalt de temperatuur tijdens de winterslaap tot wel tien graden Celsius. Om vanaf dat punt weer snel op te warmen, benutten beren en eekhoorns de ‘kachelfunctie’ van hun bruine vet. Dat mensenbaby’s over bruin vet beschikken was ook bekend. Pasgeborenen gebruiken het om extra bij te stoken om zo hun grote warmte verlies te compenseren. Omdat de hoeveelheid bruin vet in de negen maanden na de geboorte drastisch afneemt, gingen biologen en medici er vanuit dat volwassenen geen bruin vet meer hebben. Studies van tientallen jaren geleden hadden echter al anders uitgewezen: Finse houthakkers en andere in de buitenlucht werkzame mannen, zoals boeren, bleken veel bruin vet te hebben, terwijl het bij mannen met een kantoorbaan niet te detecteren was. Gepensioneerde houthakkers en boeren hadden geen bruin vet meer (Bron: Wetenschapsbijlage NRC Handelblad 12&13 mei 2012). Pas in 2009 is door onderzoekers van de Universiteit van Maastricht met nieuwe scantechnieken aangetoond dat het bruine vet niet alleen bij volwassenen voorkomt, maar ook echt actief is.. Sindsdien is de wetenschappelijke belangstellling voor bruin vet wereldwijd sterk toegenomen. Want misschien biedt dit type vet bescherming tegen overgewicht... En daarmee ook tegen allerlei chronische ‘welvaartsziekten’.

 

Mitochondriën

 

Als je bruin vet hebt, ligt het vooral achter de sleutelbenen, in de nek en tussen de ruggenwervels. De bruine vetcellen danken hun kleur aan de vele mitochondriën en aan de haarvaatjes die bloed aan- en afvoeren. Zodra de mitochondriën de vetvoorraad in de cellen hebben verbruikt, schakelen ze over op het verbranden van de vetzuren die door het bloed worden aangeleverd. De vetzuren in het bloed worden vervolgens weer aangevuld met de inhoud van ‘gewone’ vetcellen elders in je lijf. Kortom, des te meer bruin vet je hebt, hoe sneller je vetrolletjes en ongezonde vetlagen in de buik worden opgestookt. ‘Althans, als je niet de hele dag naast de verwarming zit. Bruin vet wordt pas actief als je afkoelt,’ zegt humaan bioloog Wouter van Marken Lichtenbelt van de universiteit van Maastricht. Met zijn onderzoeksgroep bevindt hij zich in de internationale voorhoede als het gaat om onderzoek naar bruin vetweefsel. Zo ontdekte hij behulp van PET-CT-scans dat proefpersonen met ernstig overgewicht geen bruin vet hadden (studie). ‘Niet zo vreemd als je bedenkt dat zij door hun vetlagen al goed tegen kou werden beschermd. Toen wij ze met behulp van een maagband lieten afvallen, kregen zij het vaker koud. En een jaar later toonden nieuwe scans aan dat bij een aantal van hen wél bruin vet was ontstaan, op de plekken waar het ook bij slanke mensen zit. En het was actief.’

 

Waar komen de nieuw gevormde bruine vetcellen bij volwassenen vandaan?

 

‘Dat is een hot topic nu. Er is een verschil tussen bruine vetcellen bij baby’s en volwassenen. Bij pasgeborenen hebben bruine vetcellen een duidelijke link met spiercellen. Terwijl de nieuw aangemaakte bruine vetcellen bij volwassenen een sterkere link met witte vetcellen hebben. Daarom wordt er nu ook wel over ‘beige vetcellen’ gesproken om onderscheid te maken met de oorspronkelijke bruine vetcellen bij baby’s. Wat ik onlangs op een symposium heb gehoord, is dat witte vetcellen bij volwassenen niet omschakelen naar bruine vetcellen. In het witte vetweefsel liggen voorlopercelletjes te wachten tot ze nodig zijn. Onder de juiste omstandigheden nemen ze de vorm van bruine vetcellen aan en verdringen dan een beetje de witte vetcellen.’

 

Wat is de beste manier om bruin vet te kweken?

 

‘Heel eenvoudig: zorg voor een koelere omgeving. Het hoeft niet koud te zijn, een temperatuur van een graad of achttien is helemaal zo gek nog niet. Het is aangetoond dat je daar zonder te bibberen aan kunt wennen en dat het dan aangenaam kan zijn. Als je het na een tijdje stilzitten achter je bureau toch koud krijgt, kan de verwarming omhoog. Variëren in temperatuur is waarschijnlijk ook gunstig voor het ontstaan en activeren van bruin vet.’

 

Elke ochtend een koude douche, zou dat helpen?

 

‘Ha, ha, dat zegt Wim Hof, ‘de iceman’ ook (een man die blootvoets besneeuwde bergtoppen beklimt en in zwembroek marathons over sneeuwvlaktes loopt, PC). Wij hebben hem ook een keer gemeten en voor zijn leeftijd heeft hij veel bruin vet. Hij heeft mij geadviseerd elke dag koud te douchen en dat doe ik nu al een jaar. Het went en ik voel me prettig na het douchen, maar ik heb wel een keer een griepje gehad, dus op dat vlak heeft het mij niet geholpen. En om bruin vet te activeren duurt koud douchen waarschijnlijk te kort.’

 

In een koud vertrek slapen, zou je daar extra bruin vet door kunnen krijgen?

 

‘Daar gaan we inderdaad ook eens naar kijken. In een koude slaapkamer is het hoofd koel, maar je hebt wel je eigen microklimaat onder de dekens. Toch kan het heel goed zo zijn dat als het hoofd koud is, er een seintje wordt gegeven van: Jongens er is een koude omgeving dus houdt het bruine vet in stand. Dat zou heel goed kunnen.’

 

Lichaamsbeweging?

 

‘Er is een nieuwe eiwitfactor ontdekt: irisine. Het is een hormoon dat de vorming van bruine vetcellen stimuleert. Irisine wordt gemaakt in spierweefsel, dus spierbewegingen zoals rillen zouden op die manier de boodschap kunnen geven: ga bruin vet aanmaken. Maar of bewuste spierinspanning door bijvoorbeeld krachttraining of hardlopen dat ook doet, is nog onbekend.’

 

Groene thee zou ook helpen?

 

‘Nou, in Japan is een proef gedaan met capsaïcinoïden, een zelfde soort stofje als capsaïcine, dat in groente thee zit. Die proef liet zien dat mensen die bruin vet hebben een hogere thermogenese, een hoger energieverbruik hebben als ze capsaïcinoïden in nemen. Maar dat effect is niet rechtstreeks gemeten, er is niet gekeken of die capsaïcinoïden dat bruine vet ook echt aanzetten. Maar er zit wel een link. Thermogene voedingsstoffen zouden bruin vetweefsel aan kunnen zetten, maar ook dat moet nu eerst beter worden onderzocht.’

 

Kunnen we binnenkort medicijnen verwachten die de aanmaak van bruin vet stimuleren?

 

‘Daar wordt aan gewerkt ja. Maar de ervaring leert dat we erg moeten oppassen met ongewenste bijwerkingen. In de jaren zeventig had je een pil die de omzetting van energie naar ATP ontkoppelde. Niet alleen bruin vetweefsel, maar alle lichaamsweefsel ging dan warmte produceren. Als je er iets te veel van dat medicijn nam, werd je veel te warm en dat kon levensbedreigend zijn. Ingrijpen op dit gebied kan riskant zijn.’

 

Maar aan een ‘bruinvetpil’ is meer te verdienen dan aan het advies ‘zet de verwarming een tandje lager’.

 

‘Klopt, maar zorgen voor een koeler binnenklimaat en meer variëren met de temperatuur is wel veel eenvoudiger en je bespaart ook nog eens op stookkosten. Bovendien is het volkomen onschuldig. Iedereen kan daar nu al mee beginnen. Ik denk dat het werkt.’